Basit usul ve serbest meslek kazancı
Kimler basit usule tabidir, serbest meslek makbuzu ve stopaj nasıl işler, e-belge yükümlülükleri nelerdir.
Türkiye'de küçük esnaf için basit usul, serbest çalışanlar için ise serbest meslek kazancı tipik vergilendirme biçimleridir. Basit usulde mükellef, gerçek kâr yerine kanunda belirlenen esaslara göre vergilendirilir ve defter yükümlülüğü hafiftir. 7566 sayılı Kanunla basit usulün kapsamı 1 Ocak 2026'dan itibaren daraltılmıştır; bazı faaliyetlerde gerçek usule geçiş söz konusudur, bu yüzden durumunuzu GİB ve mali müşavirinizle teyit edin. Serbest meslek erbabı ise gelir için serbest meslek makbuzu düzenler ve çoğu durumda makbuzda stopaj (gelir vergisi tevkifatı) gösterilir. Ayrıca basit usul yalnızca gelir vergisi yöntemidir; KDV yükümlülüğünü kendiliğinden kaldırmaz. e-belge düzeni (örneğin e-Serbest Meslek Makbuzu, e-Arşiv) ilgili mükellefleri kapsayabilir.
- Basit usulde gerçek kâr yerine kanuni esaslara göre vergilendirme; hafif defter yükü.
- Belirli hadler ve faaliyet sınırlamaları geçerlidir.
- Serbest meslek erbabı serbest meslek makbuzu düzenler; çoğu halde stopaj gösterilir.
- e-belge düzeni (e-SMM, e-Arşiv) ilgili mükellefleri kapsayabilir.
Nasıl çalışır
Faaliyetinizin basit usule uygun olup olmadığını kontrol edersiniz. Basit usul belirli esnaf faaliyetleri için geçerlidir ve faaliyet türü ile hadlerle sınırlıdır; 2026'dan itibaren kapsam daraltılmıştır.
Hadleri izlersiniz. Belirlenen hadlerin aşılması veya kapsam dışı bir faaliyete geçilmesi durumunda gerçek usule geçilir ve yükümlülükler artar.
Serbest meslek erbabıysanız, gelir için serbest meslek makbuzu düzenlersiniz. Kurumlara/işletmelere kesilen makbuzlarda genellikle stopaj (gelir vergisi tevkifatı) gösterilir; ödeyen bunu keser ve idareye yatırır.
Tahsil edilen tutarı doğru gösterirsiniz: brüt tutardan stopaj düşülür, KDV (mükellefseniz) eklenir; net tahsilat buna göre belirlenir.
e-belge yükümlülüğünüzü GİB duyurularından teyit edersiniz: e-Serbest Meslek Makbuzu (e-SMM) ve e-Arşiv gibi uygulamalar ilgili mükellefleri kapsayabilir. 4invoices bu belgeleri düzenlemez; yalnızca fatura taslağı ve PDF sunar.
Yasal dayanak
- Gelir Vergisi Kanunu — basit usul ve serbest meslek kazancı.
- Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğleri — e-SMM ve e-Arşiv uygulamaları.
- 7566 sayılı Kanun (Resmi Gazete 19.12.2025) — basit usul kapsamındaki değişiklik.
- KDV Kanunu — mükellefiyet ve istisna düzenlemeleri.
Sıkça sorulan sorular
Kimler basit usule tabidir?
Belirli esnaf faaliyetlerini yürüten ve kanuni hadleri aşmayan mükellefler basit usule tabi olabilir. Bazı faaliyetler kapsam dışıdır. Basit usulde gerçek kâr yerine kanuni esaslara göre vergilendirme yapılır ve defter yükü hafiftir.
Serbest meslek makbuzunda stopaj nasıl işler?
Serbest meslek erbabı kurumlara veya işletmelere makbuz kestiğinde genellikle stopaj (gelir vergisi tevkifatı) gösterilir. Ödemeyi yapan bu tutarı keser ve idareye sizin adınıza yatırır; siz net tutarı tahsil edersiniz.
Hadleri aşarsam ne olur?
Basit usulün hadlerini aşmak veya kapsam dışı bir faaliyete geçmek, gerçek usule geçişi gerektirir. Bu durumda defter tutma ve beyan yükümlülükleri artar ve kazanç gerçek esasa göre vergilendirilir.
Serbest meslek erbabı e-belge düzenlemek zorunda mı?
e-Serbest Meslek Makbuzu (e-SMM) ve e-Arşiv gibi uygulamalar ilgili mükellefleri kapsayabilir. Güncel yükümlülüğü GİB duyurularından teyit edin. 4invoices e-SMM veya e-Arşiv düzenlemez, GİB'e bağlanmaz; yalnızca fatura hazırlar ve PDF indirir.
Basit usul mükellefi KDV hesaplar mı?
Basit usul bir gelir vergisi yöntemidir; KDV yükümlülüğünü kendiliğinden kaldırmaz. KDV'den muaf olup olmadığınız (örneğin esnaf muaflığı) ayrı bir konudur ve mevzuata göre teyit edilmelidir.