Azərbaycanda ƏDV 18% və vergi dərəcələri
Standart ƏDV 18%, sadələşdirilmiş vergi 2%/4%, ixrac üçün 0% və qeydiyyat həddi 200 000 AZN — Vergi Məcəlləsinə əsasən təfərrüatlı izah.
Azərbaycan Respublikasında Əlavə Dəyər Vergisi (ƏDV) standart dərəcəsi Vergi Məcəlləsinin 173-cü maddəsinə əsasən 18%-dir. İxrac əməliyyatları və beynəlxalq nəqliyyat xidmətləri 0% dərəcə ilə vergiyə cəlb olunur. Müəssisələr 12 təqvim ayı ərzində 200 000 AZN-dən çox dövriyyə əldə etdikdə məcburi qaydada ƏDV ödəyicisi kimi qeydiyyata alınmalıdırlar. Bu hədddən aşağı dövriyyəyə malik kiçik biznes sadələşdirilmiş vergi sistemini seçə bilər: ticarət üçün 2%, qeyri-istehsal xidmətləri üçün 4%. Bütün vergi məlumatları real-vaxt rejimində DVX-in mərkəzi sisteminə e-Qaimə vasitəsilə ötürülür.
- Standart 18%: əksər mal və xidmətlərə tətbiq edilir.
- 0% dərəcə: ixrac, beynəlxalq nəqliyyat və müəyyən diplomatik təchizat.
- Sadələşdirilmiş 2%/4%: ticarət vs xidmət — 200 000 AZN həddi altında.
- Qeydiyyat həddi: 12 ayda 200 000 AZN-dən çox dövriyyə → ƏDV məcburi.
Necə işləyir
Vergi ödəyicisi son 12 təqvim ayı ərzində dövriyyəni izləyir. Dövriyyə 200 000 AZN-i keçdiyi andan etibarən 10 gün ərzində DVX-də ƏDV ödəyicisi kimi qeydiyyatdan keçməlidir. Bu hədddən aşağı qalan kiçik müəssisələr sadələşdirilmiş vergi sistemində qala bilər.
Hər qaiməyə standart 18% ƏDV tətbiq edilir. İxrac və beynəlxalq nəqliyyat üçün 0% istifadə edilir (müvafiq gömrük bəyannaməsi və beynəlxalq nəqliyyat sənədləri ilə təsdiqlənməlidir). Müəyyən xidmətlər (məsələn, maliyyə xidmətləri, təhsil, tibbi xidmətlər) ƏDV-dən azaddır.
Sadələşdirilmiş vergi sistemində fəaliyyət göstərən müəssisələr ticarət dövriyyəsinə 2%, qeyri-istehsal xidmətlərinə 4% dərəcə tətbiq edirlər. Bu rejimdə ƏDV tutulmur, lakin alış üzrə ƏDV-ni geri almaq hüququ da yoxdur. Seçim ilin əvvəlində edilir və il ərzində dəyişdirilə bilməz.
Hər qaimə XML formatında hazırlanır, ƏDV dərəcəsi sətir-sətir göstərilir və DVX-in AS-Bridge sisteminə real-vaxtda ötürülür. Sistem qaimə üzərində avtomatik vergi hesablamasını yoxlayır və uyğunsuzluq halında xəbərdarlıq yaradır.
ƏDV bəyannaməsi asanvergi.az portalı vasitəsilə hər ay növbəti ayın 20-dək təqdim edilir. e-Qaimə məlumatları sistemdə avtomatik toplanır və bəyannamə ilə müqayisə edilir. Ödəniş eyni vaxt həddində aparılmalıdır — gecikmə üçün gündəlik 0,1% penya hesablanır.
Hüquqi əsas
- Vergi Məcəlləsinin 173-cü maddəsi (ƏDV standart dərəcəsi 18%).
- Vergi Məcəlləsinin 165-ci maddəsi (0% dərəcə və azadolmalar).
- Vergi Məcəlləsinin 218-ci maddəsi (sadələşdirilmiş vergi sistemi).
- DVX-in qaydaları üzrə aylıq bəyannamə təlimatı.
Tez-tez verilən suallar
ƏDV qeydiyyatı üçün 200 000 AZN həddi necə hesablanır?
Hədd son 12 təqvim ayı ərzində bütün vergiyə cəlb olunan dövriyyənin (vergi tutulmayan əməliyyatlar daxil deyil) cəmidir. Hədd keçildikdən sonra 10 gün ərzində DVX-də qeydiyyat aparmaq məcburidir. Bu qaydaya əməl etməmək hər ay üçün cərimələrə və qaydanı pozma müddətindəki dövriyyə üzrə əlavə ƏDV-yə səbəb olur.
Sadələşdirilmiş vergi 2% və 4% arasında fərq nədir?
2% dərəcə ticarət fəaliyyəti (malların alış-satışı) ilə məşğul olan müəssisələrə tətbiq edilir. 4% dərəcə qeyri-istehsal xidmətlərinə (məsləhət, marketinq, IT xidmətləri, vasitəçilik) tətbiq edilir. İstehsal fəaliyyəti və müəyyən fəaliyyət növləri (icarə, qiymətli kağızlar) bu rejimə qatıla bilməz və mütləq ümumi vergi sistemində fəaliyyət göstərməlidirlər.
İxrac üzrə 0% ƏDV üçün hansı sənədlər lazımdır?
Gömrük orqanları tərəfindən təsdiqlənmiş ixrac gömrük bəyannaməsi (FA forma), beynəlxalq nəqliyyat sənədləri (CMR, B/L, AWB və ya dəmir yolu qaiməsi), xarici tərəfdaşla bağlanmış müqavilə və xarici valyutada bank ödənişlərini təsdiq edən sənədlər. Bu sənədlərin əsk olması halında DVX 18% standart dərəcə tətbiq edir və əlavə vergi + penyanın ödənilməsini tələb edir.
ƏDV-dən azad olan xidmətlər hansılardır?
Vergi Məcəlləsinin 165-ci maddəsinə əsasən aşağıdakılar ƏDV-dən azaddır: maliyyə xidmətləri (bank xidmətləri, kreditləşdirmə, sığorta), təhsil xidmətləri (lisenziyalı təhsil müəssisələri), tibbi xidmətlər (lisenziyalı tibb müəssisələri), poçt xidmətləri (rəsmi operator), torpaq sahələrinin satışı və müəyyən mədəni xidmətlər. Bu kateqoriyalarda alış ƏDV-si də geri qaytarılmır.
ƏDV bəyannaməsi gecikdirilərsə cərimə nədir?
Bəyannamə gecikmə halında Vergi Məcəlləsinin 57-ci maddəsinə əsasən hər təqvim günü üçün hesablanmış vergi məbləğinin 0,1%-i miqdarında penya hesablanır. 30 gündən artıq gecikmə halında əlavə qeyri-müntəzəm fəaliyyət cəriməsi (40-100 AZN, müəssisə üçün daha yüksək) tətbiq oluna bilər. Sistematik pozuntular DVX tərəfindən sahə audit yoxlamasının başlanmasına gətirib çıxara bilər.